Một ngày đầu thu năm Ất Tỵ (2025), cũng là nhờ nhân duyên Phật Tổ, tôi được may mắm gặp gỡ và có cuộc trao đổi với Đại đức Thích Trường Xuân trụ trì chùa Đỏ – Linh Độ tự. Thông qua trao đổi tôi được hiểu sâu hơn về những giá trị của chùa Đỏ đã có lịch sử gần nghìn năm tuổi và những đóng góp trong dòng chảy Phật giáo xứ Đông.
Ngược dòng lịch sử, chùa Đỏ có từ lâu đời. Trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên xâm lược, trước sự hung bạo của quân Mông – Nguyên, quân dân Nhà Trần đã 3 lần rút lui chiến lược và 3 lần phản công chiến lược đánh bại quân thù, bảo vệ bờ cõi đất Đại Việt. Trong những chiến công lừng lẫy, phải kể đến trận chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288. Nắm được thời cơ quân địch rút lui theo đường thủy về sông Bạch Đằng, rồi ra biển để rút về nước, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn cho đóng cọc trên bãi sông Bạch Đằng. Trần thủy chiến diễn ra, thủy quân địch tan tác, máu chảy đầy dòng sông, chính vì vậy, lưu truyền: “Đằng Giang tự cổ huyết do hồng”. Để làm nên chiến thắng huy hoàng này, Trần Quốc Tuấn đã về khu vực chùa Đỏ làm các công tác hậu cần phục vụ quân lính chuẩn bị bãi cọc trên sông Bạch Đằng để tiêu diệt quân địch. Quá trình chuẩn bị và chiến đấu, nơi chùa Đỏ hiện nay ngày đêm bảo đảm hậu cần cho quân lính.
Chính vì vậy, từ những cứ liệu lịch sử trên, nên có tên là “chùa Đỏ”, tức là “đỏ lửa” để nấu nướng phục vụ cho quân sỹ ăn uống để có sức đánh giặc. Để ghi nhận chiến công Bạch Đằng, mà người đứng đầu là Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn, nhân dân địa phương xây dựng đền thờ Trần Quốc Tuấn bên phải ngôi chùa nhìn từ cổng chùa vào. Như vậy, chùa Đỏ là một trong những chứng tích gắn với chiến công thời nhà Trần, đồng thời cũng là nơi văn hóa tâm linh thờ đức Phật rất lâu đời.
Trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược nước ta, thực hiện chủ trương “Tiêu thổ kháng chiến” của Trung ương Đảng và Chính phủ, ngôi chùa bị phá dỡ và cũng cùng với thời gian phôi phai, tàn phá, đến đầu những năm 90 của Thế kỷ XX, ngôi chùa Đỏ hầu như không còn lại gì, chỉ là những bãi đất trống bỏ hoang. Lòng tham của con người đâu đó đã làm lu mờ về giá trị lịch sử, văn hóa của chùa Đỏ, nên đã lấn chiếm, xâm hại…chỉ còn lại hơn 100 mét vuông. Nơi đây còn là chỗ sinh hoạt của Ban đại diện Tiểu khu Máy Chai, trường tiểu học, rồi trường mần non ươm mần tương lai cho đất nước.
Cũng từ nhân duyên nhà Phật, ánh sáng từ bi của Phật Tổ, từ năm 1996, được sự nhất trí của Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hải Phòng và nhân dân địa phương, Đại đức Thích Trường Xuân tuyên truyền, vận động xây dựng lại chùa Đỏ. Lúc đầu xây dựng lại gần như là tay không, chỉ một gian thờ Phật thật kiêm tốn do nhân dân tự xây dựng trên nền đất cũ.
Nhờ ánh sáng từ bi của Phật Tổ, nhờ tấm lòng thành tâm của nhiều người dân và nhờ vào tâm sáng và trí tuệ của Đại đức Thích Trường Xuân, chùa Đỏ đã được xây dựng lại ngày càng khang trang tố hảo. Chùa do Kiến trúc sư Hoàng Thị Thịnh, con gái cụ Hoàng Mậu – Bí thư Thành ủy Hải Phòng những năm 1952-1955 thiết kế: dáng dấp vẫn mang đậm nét chùa miền quê Bắc Bộ, nhưng kết cấu theo kiểu hiện đại. Từ ngõ 282 trên đường Lê Lai, phường Ngô Quyền đi vào, Chùa Đỏ được tọa lạc trên 1.000 mét vuông, được dựng đứng vững chãi trên 16 cọc bê tông (tầng 1 cao 5 mét, tầng 2 cao 11 mét) chịu lực cùng với những kết cấu đòn ngang, sà dọc bảo đảm cho chùa vững chãi với thời gian. Chùa Dỏ được thiết kế hai tầng, tầng 1 là nhà Tổ, nơi đón tiếp khách thập phương, tầng 2 là thờ Phật và các vị Bồ Tát, La Hán. Cùng với hệ thống trang trí, trong chùa còn nhiều bức đại tự, câu đối mang ánh sáng, trí tuệ, định hướng con đường tu tập, bớt khổ đau.
Đến với Chùa Đỏ hôm nay, khách thập phương được tìm hiểu về những nét hoa văn, họa tiết thời nhà Trần như những con rồng, phượng, hoa cúc…để gắn với những chiến công thời nhà Trần và dấu ấn một thời đại làm rạng rỡ lịch sử Đại Việt…Đến với Chùa Đỏ, được chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa và sáng tạo của nhiều nghệ nhân ở khắp địa phương trên địa bàn Hải Phòng và các tỉnh, thành phố bạn trong chế tác tinh xảo, tạo hồn cho các pho tượng, mà điển hình là bức tượng Phật cao 9 mét, nặng 30 tấn gỗ được dát vàng.
Đến với Chùa Đỏ hôm nay, khách thập phương được hướng về với Phật Tổ thông qua nhiều lễ hội theo truyền thống nhà Phật trong năm như Ngày Phật đản, Lễ Vu Lan… Nhất là dịp đầu năm, khách thập phương đến với chùa Đỏ cầu mong Phật gia độ một Năm mới sức khỏe, bình an, bừng sáng trí tuệ để đi trên con đường tự mình cứu khổ, cứu nạn, để bớt đi khổ đau.
Đến với Chùa Đỏ, chúng ta còn hướng về những giá trị lịch sử, văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đó là chùa Vẽ – nơi vẽ bản đồ, Chùa Đỏ – nơi bảo đảm hậu cần và phủ Thượng Đoạn – nơi bản doanh chuẩn bị trận đánh trên sông Bạch Đằng ngày 9 tháng 4 năm 1288. Trước đây, trong ngày lễ hội kỷ niệm ngày chiến thắng Bạch Đằng, nhân dân địa phương tổ chức rước Đức Thánh Trần từ Chùa Đỏ về Chùa Vẽ, chùa Vẽ về phủ Thượng Đoạn và từ phủ Thượng Đoạn về chùa Đỏ.
Hiện nay, đâu đó vẫn còn lòng tham đối với chùa Đỏ, xin hãy mở lòng từ bi để nhận năng lượng lớn từ ánh sáng Phật Tổ, xin hãy hướng thiện, nhân từ để chùa Đỏ hòa cùng dòng chảy văn hóa Phật giáo xứ Đông trên con đường kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của dân tộc vươn mình.
Kết thúc bài viết này, xin được trích dẫn một nội dung thông tuệ trong Thông điệp Đại lễ Phật đản Phật lịch 2569 (2025) của Đức pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quảng: “Đoàn kết và bao dung không chỉ là học thuyết đạo đức Phật giáo, mà còn mãi là kim chỉ nam cho những suy nghĩ, lời nói và hành động của con người để xây dựng xã hội an hòa, ít xung đột, tràn ngập yêu thương”.
Nam mô A Di Đà Phật!
Đại tá, Thạc sỹ, Nghệ nhân thư pháp Trần Quốc Huy
Phó Tổng thư ký Hiệp hội Làng nghề TP Hải Phòng,
Chủ tịch Chi hội Khoa học Lịch sử Quân sự Hải Phòng
